۱۳۹۱ آذر ۹, پنجشنبه

فلسفه شورش

مقاله ای درباره فوکو می خوندم که نویسنده اینطوری شروع کرده بود: 
" مد در داشتن موهای بلند است ؟ او سرش را می تراشد. با سرو وضع راهب گونه اش میشل فوکو کسی را بی اهمیت تلقی نکرد
دیوانگی ، جرم وسکس اولین موضوعات کار فلسفی اش بود"
در 1962 یک بخش فلسفی در دانشگاه راه انداخت ، هنگامی که 42 سال داشت و به شهرت رسیده بود.فوکو دوستش ژیل دولوز   و گروه جوانان چپ افراطی نزدیک به آلتوسر مثل: ژاک زانسیر، اتین بلیبرو آلن بدیو را استخدام کرد تا به این گروه فلسفی بپیوندند.  


۱۳۹۱ آذر ۸, چهارشنبه

اعتصاب غذای نسرین ستوده و وضع ما

اعتصاب غذای نسرین ستوده بعنوان یک وکیل و فعال حقوق بشر هیچ عملی را بر نمی انگیزد. متاسفانه باید گفت که این خفقان و سردرگمی فعالان و روشنفکران آنقدر عمیق و سنگین است که نه اعتصاب غذای ستوده و گویا نه هیچ مرگ و رنج و دردی آنرا تکان نخواهد داد.
همه چیز طوری پیش می رود که همگی احساس می کنیم که وضع طبیعی است ، کسی خودش را مقصر یا سهیم در این وضعیت نمی داند ، روشنفکرانمان نه به نقد این حال و وضع مان می نشینند و نه نهیب مان می زنند. همه چیزی در یک نوع مصلحت بینی و سیاست زدگی سطحی و تهوع آوری غرق شده است. نه مرگ کسی نه اعتصاب غذای کسی نه صدای کسی هیچ یک در این دشت خشکیده گوش شنوایی نمی یابد.
 یک نوع بی حسی اجتماعی عمیق ، یک نوع بی اهمیت بودن همه چیز ، یک جور ناظر قطار بی انتهای حوادث بودن ، نه تنها مردم که بیش از آنها نویسندگان و فعالان و روشنفکران ما را در خود گرفته است. هی گفتیم این موضوع خیلی مهم نیست که حساسیت نشان دهیم اما اگر فلان اتفاق مهم بیافتند واویلا می کنیم . آن اتفاق افتاد اما گفتیم فعلا که شرایط مهیا نیست باید با تدبیر اندیشید که چه با ید کرد ، پیش رفت و پیش رفت و پیش رفت و حالا اساسا چیزی را هم انتظار نمی کشیم که در صورت وقوع آن  بگوییم نه دیگر این خط قرمز ماست که دیگر نمی توان شاهد این بود که نشست و نگاه کردم.
فکر می کنم این آن اتفاقی باشد که افتاده یعنی اساسا دیگر چیزی را انتظار نمی کشیم که در صورت رخ دادنش یک نوع زنده بودن  یا اینگونه بودنمان با شرافت درونی مان تناقض جدی پیدا کند.
این اتفاق بزرگی است. 

۱۳۹۱ آذر ۵, یکشنبه

جامعه پاره پاره

وقایع عاشورای سال 1388 در تهران را که بازبینی می کنم جنبه های جدیدی از ویژگی های امروز جامعه ایران را برای من روشن می کند. تازه ترین جنبه ای که وقایع این روز برای من تصویر کرد این بود که مردم ایران برای هیچ کار جمعی برای تغییر وضعیت کلی جامعه آمادگی ندارند . به این معنا که با هم نخواهند بود. حوادث آن روز نشان داده که روز به روز بخش منفعل جامعه  درصد بزرگتری را به خود اختصاص می دهد که منتظرند که در نتیجه سودآور آینده در نقشی ظاهر شوند که بدون هزینه از منفعتی بهره مند شوند. چه اندازه سخنان حکمت آمیز و گفتارهای تقویت کننده ای در فرهنگ ما وجود دارد که در تقویت این وضع می کوشند.
جالب اینکه بسیاری از مردم در شهرستان ها با لحن و گفتار ویژه ای از آنچه در تهران می گذشت صحبت می کردند. منظورم در میان مردم عادی است. بسیار شنیدم که با لحنی طعنه آمیز به تهران نشینان خطاب می کردند که آنها در پایتخت نشسته اند و از مواهب زندگی در آنجا برخوردارند خودشان باید کاری کنند. گویی تهران و ساکنانش چنان جدا از همه مملکت هستند که گویی کشوری بیگانه اند. شاید این موضوعی  به ظاهر کوچک باشد اما به نظر من گویای تصویری اساسی و بنیادی از روابط بین مردم در جامعه ایران و خصوصا با تهران نشینان است که نه تنها در میان ترک ها و کردها و غیره حمایتی را نخواهند داشت که حتی میان مردم دیگر شهرها نیز حمایت چندانی ندارند و احتمالا نخواهند داشت.
گذشته از چند پارکی جامعه که روابط بین این پاره ها را به کلی گویا پاره شده است از سوی دیگر بطور بنیادی اعتماد اجتماعی و خصلت های اخلاقی مقاومت نیز به کلی تضعیف شده است.
به نظرم برای همین هم هست که در بدترین وضعیت اقتصادی حال حاضر در ایران شاهد هیچ گونه کنش اجتماعی معناداری نیستیم و به احتمال زیاد اگر وضعیت بدتر هم شود شاهد کنش جمعی خاصی نخواهیم بود. این است که آینده تلخ و تیره ای در انتظار کسانی است که امیدی و آرزویی برای تغییر در ایران دارند. این وضعیت از یک سو سرخوردگی و از سوی دیگر نگاه های فلسفه تاریخی را به شدت رایج می کند. 

۱۳۹۱ آذر ۴, شنبه

عاشورای سال 1388

امروز تاسوعا و فردا عاشوراست و یادآور آن روز سخت در سال 88 است و آن درگیری ها. نوشته ای که همان شب عاشورا درباره حوادث آن دو روز نوشته بودم رو توی وبلاگ قبلی منتشر کردم که کلا از بین رفت ، جهت یاد آوری حالا دوباره منتشر می کنم .


اتفاقات روز عاشورا
از روز تاسوعا شروع می کنم. برای یک قرار کاری سوار اتوبوس های خیابان انقلاب شده بودم که خانمی از مردم خواست برای شادی روح آیت الله منتظری همه صلوات بفرستن واتوبوس یکپارچه صلوات شد. این کار را دو بار ادامه داد و هر دوبار همه اتوبوس با هم صلوات فرستادند. این همه پتانسیل اعتراضی واقعا جالب و دیدنی است.
روز عاشورا ساعت 10 به سمت انقلاب حرکت کردم.  آنچه در پیاده روها می شد دید از سمت چهار راه نواب به سمت انقلاب سیل جمعیت بودکه در دو طرف خیابان در پیاده روها آرام آرام به سمت انقلاب می رفتند. در این مسیر هیچ گونه نیروی نظام وجود نداشت. فکر کردم حکومت تصمیم گرفته بیشتر از این مشروعیتش را زیر سوال نبرد و امروز را برای حضور مردم آزاد گذاشته اما میدان انقلاب که رسیدم پر بود از نیروهای گارد ویژه که به طرف ما حمله وردشدند و ما به طرف کارگر شمالی فرارکردیم وداخل خیابان فرصت شدیدم.
بعد از نیم ساعت باز واد خیابان آزادی شدیم از کناردانشکده دامپزشکی و اینجا سیل جمعیت به هم پیوست وجمعیت خیلی زیادی شکل گرفت که بار دیگر مورد حمله نیروهای ویژه قرار گرفت که به سنگ پراکنی مردم به طرف نیروها انجامید
جمعیت هر لحظه بیشتر می شد و کش و قوس درگیری میان مردم و نیروهای ویژه بیشتر و بیشتر می شد . نکته جالب غلبه بیشتر مردم بر نیروهای ویژه بود که با بستن مسیر ویژه اتوبوس ها اتفاق افتاد و در چهار راه نواب دیگ رخیابان دست مردم بود. گاز اشک اور به وفور مورداستفاده قرار می گرفت و درگیری ها هر لحظه شدیدتر می شد.
در همین زدو خوردها در تقاطع رودکی و آزادی در یک لحظه نیروهای ویژه احساس خطر کردند و فرار کنان وارد محوطه راهنمایی و رانندگی تقاطع رودکی شدند ودرها را بستند و از داخل شروع به پرتاب گاز اشک آور کردند که مردم هم با سنگ به این محوطه حمله کردند و شروع کردند تکان دادن در راهنمایی رانندگی .
جسارت مردم واقعا دیدنی بود با اینکه محوطه پر از نیروهای ویژه بود اما مردم پشت در ، در راتکان می دادند تا در را بکنند. بانک قوامین هم در این تقاطع با سنگ همه شیشه هایش خورد شد. در کل این درگیری بزرگترین درگیری بعد از انتخابات بود که ابعادش حتی ازابعاد روز 30 خرداد هم بیشتر بود. هم حضور مردم بیشتر بود و هم  مردم مصمم ترشده بودند برای مقابله بانیروهای نظامی .
نکات جالب :
-          مردم خشمگین تر ومصمم تر از همیشه بودند .  از مرحله ترس گذشته بودند و وارد مرحله یورش و حمله به نیروهای نظامی شده بودند .
-          چند موتور سوار نیروهای ویژه توسط جمعیت گیر انداخته شد . موتورهایشان راآتش زدند و ان افراد را متاسفانه به شدت کتک زدند. و کمتر مثل قبلی کسی وجود داشت که مردم را از کتک زدن اینها باز دارد.
-          داخل خیابان رودکی درگیری های تا ساعت 3 بعداز ظهر که من شاهد بودم ادامه داشت .
-          نیروهایی که بسیج کرده بودند از هر روزی که در این 7 ماه شاهد بودم بیشتر بودند.
-          نیروهای انتظامی انگیزه شان برای زدن مردم کمتر و لباس شخصی ها وحشی تر شده بودند.
-          یک ون پلیس را در تقاطع رودکی آتش زدند.
-          چند عکس سید علی خامنه ای در خیابان آذربایجان را پایین کشیدند و زیر پا گذاشتند.
-          دستگیری های گسترده بود و شخصا شاهد دستگیری پسری بودم که با اینکه در دست لباس شخصی ها بود باز مرگ بر دیکتاتور می گفت.
-          شعارها به طور منسجم ویکپارچه بر ضد سیدعلی خامنه ای بود و هیچ گونه شعاری بر ضد احمدی نژاد وجود نداشت.
-          گستردگی اعتراضات در تهران و شهرستان ها کم نظیر بود. بطوری که در شهر کوچکی چون آستانه اراک که 15 هزار نفر جمعیت دارد مردم مرگ بر دیکتاتور سر داده اند و یا حسین و میر حسین گفته اند.
نظر من :
همچنانکه خاتمی فرصت کم نظیر دوم خرداد را از دست داد ترس بزرگی احساس می کنم که آقای موسوی با مدارای بی مورد با حکومت فرصت اینکه با یک دیسیپلین کم خشونت وارد مرحله جدیدی شد را از دست بدهد و ما وارد حالتی انقلابی  قدم بگذاریم که نشانه هایش در حال آشکار شدن است. اصلاح یک موضوع جدی تر از انقلاب است وسرسختی بیشتری از انقلاب کردن لازم دارد و پیگیری و مدامت و برنامه دقیق تری نیز . حالتی که امروز ما شاهد آن نیستیم.آقای موسوی نمیتواند با بیانه دادن  این کار را انجام دهد که متاسفانه در این حد باقی مانده است. 

۱۳۹۱ آذر ۳, جمعه

سکوتت را بشکن، اما کسی نیست

به مناسب 25 نوامبر"روز جهانی حذف خشونت علیه زنان" در تیتر یکی از صفحات روزنامه ای فرانسوی آمده است:" خشونت زندگی زناشویی: سکوت را به هر قیمتی هست بشکنید"
این گزارش می نویسد که امروزه در فرانسه همانند بیشتر کشورهای اروپایی، اولین علت مرگ و میر زنان کمتر از 59 سال خشونت در زندگی زناشویی است.برآورد می شود که یک مورد از ده مورد خشونت علیه زنان در زندگی زناشویی را این موارد مرگ و میر شامل می شودو این یک مورد در هر دو و نیم روز رخ می دهد. این پدیده تنها منحصر به خانواده های طبقات محروم نیست. این پدیده در تمام طبقات اجتماعی اقتصادی و فرهنگی و در تمام طبقات سنی و همچنین در شهر و روستا دیده می شود.
با اینکه در فرانسه موسساتی زیادی برای مبارزه با این پدیده وجود دارد و همچنین شماره 3919 وجود دارد تا زنان را کمک کند که از سکوت کردن دست بردارند اما همچنان این پدیده از اهمیت زیادی برخوردار است.
حال نگاه کنیم به این مبارزه در ایران که بدون وجود نهادهای اجتماعی و بستر حقوقی مناسب تنها به آگاهی بخشی بدون پشتوانه حمایتی خلاصه می شود. اگر در اروپا مبارزه علیه خشونت علیه زنان به جدیت ادامه دارد و هنوز معتقدند وضعیت مطلوب نیست و همین هفته پیش رو در شهرهای فرانسه برنامه های مفصلی با هدف ترغیب زنان به شکستن سکوت شان ترتیب داده می شود می توان فهمید که در کشورهای اسلامی مانند ایران وضعیت چقدر فجیع است و سکوت چقدر سنگین.
در فیلم "جدایی نادر از سیمین" کلیشه ای مطرح می شود و چقدر عالی کارگردان این کلیشه را مطرح می کند که گویی خشونت علیه زنان اختصاص به طبقات پایین دارد. در حالیه که حتی نمی توان ادعا کرد که این خشونت در میان طبقات پایین بیشتر است.
فقط مسلئه این است که مبارزات علیه خشونت علیه زنان در ایران وقتی بخواهد از حد آگاهی بخشی خارج شود در ساختارهای حقوقی و فرهنگی اسیر می شود که زن اینجا به نوعی با شکستن سکوت اش به نوعی به اتهاماتش اضافه می کند.
و این اتهامات گاه به از دست دادن بسیاری از حقوق اش نیز منجر می شود.
اما در سطحی دیگر اگر از خشونت های فیزیکی عبور کنیم در بسیاری از خشونت ها می توان گفت زنان هم دست کمی از مردان ندارند. 

۱۳۹۱ آبان ۲۸, یکشنبه

مانا نیستانی و مسئله کارتون مشهور سوسک

امروز عصر در در سنت پریست نزدیک لیون جلسه ای برگزار شد با حضور مانا نیستانی کارتونیست شناخته شده ایرانی به همراه حمید رضا وصاف دیگر کاتونیست ایرانی که درباره کتاب های که منتشر کرده اند با مخاطبین ایرانی و غیر ایرانی به گفتگو نشستند.
مانا نیستانی کارتونیست بسیار باهوشی و زیرکی است و تم هایی که برای کارهایش انتخاب می کند میزان شناختش از وضعیت سیاسی و فرهنگی ایرانیان را به خوبی نشان می دهد. تقریبا اکثرا با تم "خانواده درگیرها" آشنایی دارند.
اما موضوع اصلی برای من یک پرسش بود از مانا درباره کارتونی که در سال 2006 در ضمیمه کودک و نوجوان روزنامه ایران منتشر کرد. از او پرسیدم که الان که به شش سال پیش فکر می کنه چه برداشتی از آن اتفاق دارد؟
گفت که هنوز نمی فهمه چی شد؟
گفت که شخصا هیچ فکر آگاهانه ای دراین باره نداشته که بخواهد درباره ترک ها چیزی طراحی کند و اصولا این واکنش هایی که در آذربایجان اتفاق افتاد برایش غیر قابل فهم بود.
از او پرسیدم شما بعد از آن کاری نکردید که نشان دهید اگر منظور نوعی شووینیسم فارس باشه با آن مخالفید که مرا ارجاع داد به کارهایش که این کار را بعدا کرده . الان که سرچ کردم بله درست می گه یک کارتون داره با عنوان "گفتمان بین قومیت ها" و یکی دیگه به نام"مصیبت نامه دریاچه ارومیه".
اما این دو تا رو مانا نیستانی نمونه هایی می داند که به نوعی کار عملی ایشان در عذرخواهی از ترک ها بوده است که درست هم هست که حرفش را بپذیریم.
اما به نظرم بعد از سالها که از موضوع گذشته مانا نیستانی هنوز به جایگاه موضوع به خوبی آگاه نیست و شاید هم کمی کارتون خودش را فراموش کرده باشد. در کارتون مانا ، سوسک داستان فقط یک جا حرف می زند و آن هم به ترکی و می گوید:" نمنه".
بعد در کنار این تصویر که این کلمه را با خود دارد متن زیر نوشته شده است :
" بعضی ها معتقدن که آدم نباید از همون اول بره سراغ خشونت ورزی، چون که حیفه ، مزه اش می ره. پس اول باید سعی کنیم خیلی متمدنانه بشینیم سر یه میز و با سوسک ها گفتگو کنیم اما مشکل این است که سوسک ، زبون آدم حالیش نمی شه. دستور زبان سوسکی هم آنقدر سخته( هنوز هیچ کی درست نفهمیده کدوم فعل هاشون ing  می گیره) که هشتاد درصد خود سوسک ها بلد نیستن و ترجیح می دن به زبون های دیگه حرف بزنن. وقتی سوسکا زبون خودشونو نمی فهمن، شما چه جوری می خواین بفهمین؟ واسه همین مذاکره به بن بست می رسه و روش های شیرین خشونت آمیز لازم می شه."
حال شما اگر کمی از وضعیت اقوام در ایران آگاه باشید و سوسکی  را که فقط در کل کارتون های آن صفحه از روزنامه یک کلمه آنهم به ترکی صحبت می کند را کنار متن بالا قرار دهید مطئمنا و به سادگی بسیاری خصوصا در وضعیت اقوام در ایران می توانند برداشت  کنند که قصدی در کار بوده است.
اما مسئله اساسی این نیست. مسئله اصلی همان حساسیت و شکافی است که در ایران هر روز شدیدتر شده و می شود و آن شکاف قومی در ایران است که متاسفانه حساسیت مردم و روشنفکران و هنرمندان ما نسبت به آن بسیار اندک است. به شکلی که مانا نیستانی به من می گوید هنوز نمی فهمید چه شده است؟
نکته آخر اینکه ایشان بسیار گلایه داشت از کسانی که با همه عذرخواهی هایی که او کرده هنوز به او فحاشی می کنند که البته این غیر قابل قبول است اگر فردی به موضوع نگاه کنیم اما اگر در همان اشل بزرگتر موضوع قرار دهیم می توان فهمید که چه اندازه حساسیت موضوع بالا رفته و تا چه حد ما از این وضع بی اطلاع  هستیم.


۱۳۹۱ آبان ۲۶, جمعه

خاطره ای از قتل فروهرها

چند روز دیگر اول آذرماه است. اول آذر یادآور واقعه وحشتناکی در تاریخ ماست. اول آذر 1377 داریوش و پروانه فروهر به قتل رسیدند و روایت هایی هست که می گوید به شکل وحشیانه ای با چاقو به نوعی تکه پاره شده بودند.
به یاد دارم که وقتی خبر این واقعه را شنیدم داشتم وارد دانشکده علوم اجتماعی تهران می شدم. از کوی دانشگاه می آمدم و یکی از دانشجویان فعال در انجمن اسلامی و جهاد دانشگاهی را درداخل دانشگاه دیدم. همین که رسیدیم به هم گفتم خبر این قتل ها رو شنیدی  ، دیدی اطلاعات چه کار کرد. با عصبانیت و انکار و بعد ترک کردن گفتگو گفت یعنی چه که شما هر چی می شه می گید اطلاعات کرد. و بعد با تکید گفت که ممکن نیست اطلاعات چنین کاری بکنه.
روزها گذشت و بالاخره وزارت اطلاعات اطلاعیه داد و پذیرفت که کار بلند مرتبه ترین اعضایش بوده است.
آن انکار ها فقط انکار و داشتن تحلیلی متفاوت نبود. آن انکارها ابزارهای خوب بالارفتن در مراتب دانشگاهی و مدیریتی بود که این دوستان همگی و جمعا بدستش آوردند.